«Στην Ευρώπη ο ρυπαίνων πληρώνει, στην Ελλάδα ο ρυπαίνων απλά ρυπαίνει..»
Ο Παναγιώτης Χριστόπουλος είναι ο αρχαιότερος εν ενεργεία – πάνω από 30 χρόνια – ανακυκλωτής στην Πάτρα. Μας μιλάει για την ανακύκλωση:

–Ερ. Ποια είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα της ανακύκλωσης στην Ελλάδα?
–Π.Χριστόπουλος.: Το πιο σημαντικό είναι η έλλειψη ποιοτικού με την έννοια του καλά διαλεγμένου υλικού που φτάνει στην ανακύκλωση. Στο υλικό υπάρχουν πολλές ξένες ύλες κι αυτό απαιτεί μεγάλο κόστος για διαλογή, που προστίθεται στο κόστος της μεταφοράς. Για παράδειγμα βρεγμένο χαρτί, λερωμένα με απομεινάρια τροφής κεσεδάκια, γάλατα και κονσέρβες, πλαστικοποιημένες συσκευασίες, ετικέτες αυτοκόλλητες, tetrapack συσκευασίες με εσωτερικό αλουμίνιο κ.α. που δεν ανακυκλώνονται.
Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι η αστάθεια στις τιμές. Μετά την απίστευτη πτώση των τιμών το 2009 αρχισε μια ανάκαμψη-σταθεροποίηση μέχρι το 2013-14 λόγω της αύξησης των εξαγωγών προς Κίνα. Να σημειωθεί εδώ ότι η κακή ποιότητα του μη καλά διαλεγμένου υλικού πιέζει τις τιμές προς τα κάτω.
Το τρίτο πολύ σημαντικό πρόβλημα είναι η έλλειψη ενημέρωσης, κουλτούρας ανακύκλωσης αλλά και υποδομών που θα την δημιουργούσαν από πλευράς κράτους και φορέων. Αν συνδυαστεί και με την ασυνειδησία μερικών, αυτών που πετάνε μέχρις και ψόφια ζώα και προφυλακτικά στους μπλέ κάδους (!) τότε η εικόνα είναι εικόνα σχεδόν σαμποτάζ.

-Ερ. Τι φταίει για την χαμηλή ανακύκλωση? Ποιος είναι ο όγκος τελικά που ανακυκλώνεται?
-Π.Χριστόπουλος.: Το σύστημα των μπλε κάδων, όπου ο καθένας ρίχνει ότι θέλει, κάνει τη ζημιά. Όταν ξεκινήσαμε το 1994-95 με τον αντιδήμαρχο κ.Κασίμη που μαζί με τον Ανδρέα Τριανταφυλλόπουλο ήταν παθιασμένοι με την ανακύκλωση, τοποθετήσαμε μπλε κάδους – και κίτρινους για το αλουμίνιο – πιλοτικά σε σχολεία, όπου η περισυλλογή γινόταν περίπου κάθε 15 ημέρες – με καλύτερο σχολείο αυτό της Κύπρου και Δοιράνης. Στο τέλος του έτους δινόταν επιβράβευση μιας πενταήμερης εκδρομής στο καλύτερο σχολείο. Στο εμπορικό κέντρο γινόταν περισυλλογή (14.30-15.30 το μεσημέρι) δίπλα από τους κάδους των απορριμάτων με ειδικό απορριματοφόρο, όπου μαζεύαμε 1,5 τόνο την ημέρα (!) διαλεγμένου υλικού. Για να συμβεί αυτό οι οδηγίες ήταν το χαρτοκιβώτιο να τοποθετείται σπασμένο δίπλα από τον κάδο.
Η ανακύκλωση δηλαδή ήταν μια τοπική δημοτική υπόθεση με άριστα αποτελέσματα. Όταν έφυγε στο επίπεδο των μπλέ κάδων τότε φάνηκε καθαρά αυτό που λέμε «το χαρτοκιβώτιο κρύβει πολλές παγίδες» με την έννοια ότι αφέθηκαν οι δημότες να βάζουν ότι θέλουν μέσα και να το πετάνε όπως είναι στον κάδο. Αποτέλεσμα: το 50% του υλικού που μαζεύουν οι μπλε κάδοι να είναι μη ανακυκλώσιμα υλικά και να πετιέται στην Ξερόλακκα.
Προσθέστε σε αυτήν την κατάσταση και την εκτίμηση πως μόνο το 30% των ανακυκλώσιμων υλικών φτάνουν με κάποιο τρόπο στην ανακύκλωση δηλαδή το 70% (!) πετιέται και χάνεται και θα καταλάβετε σε ποιά κατάσταση βρισκόμαστε.

-Ερ. Ποιός είναι ο ρόλος του κράτους και της ΚΟΙΝΣΕΠ?
-Παν. Χριστόπουλος: Το κράτος δυστυχώς είναι αργό και γραφειοκρατικό. Οι ανακυκλωτές π.χ. δικαιούνται βάσει νόμου απαλλαγή από τον ΦΠΑ αλλά οι επιστροφές αργούν τόσο πολύ ώστε να ματαιώνουν ακόμα και την επιβαλλόμενη ανανέωση του γηρασμένου εξοπλισμού εγκαταστάσεων, φορτηγών κ.λ.π. που απορροφούν πόρους και κάνουν δαπανηρή και σε χρόνο την ανακύκλωση – δουλειές που θα γίνονταν σε 4 μήνες γίνονται σε 4 χρόνια.
Το έργο που ανέλαβε η ΚΟΙΝΣΕΠ είναι σπουδαίο και εξαιρετικά δύσκολο, σχεδόν άθλος. Αν πετύχει να ανακυκλώνουν οι Πατρινοί στην πηγή, τότε θα έχουμε άριστης ποιότητας ανακυκλώσιμο υλικό, καλύτερες τιμές, μείωση των σκουπιδιών και φυσικά αν στον Δήμο Πατρέων και στους δημότες κοστίζει σήμερα ακριβά ο τόνος σκουπιδιών με την ανακύκλωση στην πηγή το ποσό αυτό θα μειωθεί σημαντικά.

Επεξεργαστήκαμε τα τελευταία  στοιχεία που έχει δώσει η Ελληνική εταιρεία Αξιοποίησης ανακύκλωσης και φτιάξαμε 2 πίνακες στους οποίους φαίνεται τι υλικό ανακτάται απ’ τους μπλε κάδους για κάθε Κέντρο διαλλογής (ΚΔΑΥ), ανά κάτοικο και ανά κάδο. Έτσι, προκύπτει πως το ΚΔΑΥ Πάτρας είναι στις τελευταίες θέσεις ανάκτησης υλικού ανά κάδο και ανά κάτοικο.

Με βάση επίσης τα στοιχεία που δίνονται προκύπτει και κάτι ακόμα. Το ΚΔΑΥ Πάτρας, απ’ το τέλος του 2012 διαχειρίζεται τους μπλε κάδους των δήμων: Πάτρας, Ολυμπίας, Καλαβρύτων, Πύργου, Αιγιαλείας, Ήλιδος καθώς επίσης και τους συνδέσμους της 1ης και 4ης Γεωγραφικής ενότητας (ΓΕΝ) Αιτ/νίας & Κεφαλληνίας. Το υλικό που ανακτήθηκε είναι 7,000 τόνοι. Έχει δηλωθεί πρόσφατα από μέλη της προηγούμενης δημοτικής αρχής ότι το υλικό που ανακτάται είναι περίπου το 50% αυτού που συλλέγεται. Αυτό σημαίνει ότι άλλοι 7,000 τόνοι θάφτηκαν στην ήδη υπερκορεσμένη Ξερόλακα. Μέσα σ’ αυτούς τους 7,000 τόνους είναι και απορρίμματα των δήμων που προαναφέρθηκαν. Άρα, η Ξερόλακα επιβαρύνεται και με υλικό άλλων περιοχών.

Και εδώ μπαίνει τώρα η ΚΟΙΝΣΕΠ «Ανακυκλώνω στην πηγή». Περιοριζόμαστε λόγω υλικοτεχνικής υποδομής στα στενά όρια του Ρίου με πληθυσμό 4,500 κατοίκων και θα έχουμε συλλέξει μέχρι το τέλος του έτους πάνω από 210 τόνους και μέχρι στιγμής έχουμε καταφέρει να έχουμε ποσοστό ανάκτησης που αγγίζει το 98% και πιστεύουμε ότι αν καταφέρουμε και οργανώσουμε ένα δίκτυο επαναχρησιμοποίησης αυτό το νούμερο θα φτάσει και το 99,5%. Φαντάζεστε από πόσες χιλιάδες τόνους σκουπιδιών θα μπορούσε να γλυτώσει η Ξερόλακα αν θα είχαμε τη δυνατότητα να επεκταθούμε και στα υπόλοιπα διαμερίσματα του δήμου της Πάτρας;

Μπορούμε να βοηθήσουμε τη δημοτική αρχή και να συμβάλλουμε στην αντιμετώπιση του προβλήματος της διαχείρισης των απορριμμάτων στην περιοχής μας. Μπορούμε να βοηθήσουμε στην καλλιέργεια της οικολογικής κουλτούρας και εκπαίδευσης της κοινωνίας. Μπορούμε να δημιουργήσουμε θέσεις εργασίας.

Ένα απ’ τα μεγαλύτερα προβλήματα που έχει ν’ αντιμετωπίσει η σύγχρονη κοινωνία είναι αυτό των απορριμμάτων.
Παράγουμε και καταναλώνουμε όλο και περισσότερα εμπορεύματα, εξαντλώντας έτσι τ’ αποθέματα σε φυσικές πρώτες ύλες όπως πετρέλαιο, ξύλο, βωξίτη, σίδηρο κ.α. Τα περισσότερα απ’ αυτά τα εμπορεύματα μόλις χρησιμοποιηθούν καταλήγουν στα σκουπίδια και μ’ αυτό τον τρόπο έχουμε χάσει όλη την ενέργεια και τις πρώτες ύλες που χρειάστηκαν για την παραγωγή τους.
Η ταφή τους στις χωματερές ή στους -κατ’ όνομα- ΧΥΤΑ- δημιουργεί μία σειρά προβλημάτων όπως μόλυνση του υπέδαφους, του υδροφόρου ορίζοντα, έκλυση δηλητηριωδών ουσιών όπως μεθάνιο, διοξίνες κ.α.
Οι γιγάντωση των πόλεων δεν αφήνει χώρο για απόθεση των σκουπιδιών και οι σημερινές γενιές «πληρώνουν» την χωρίς καμία περιβαλλοντική μελέτη και ενδιαφέρον για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις δημιουργία χώρων ταφής απορριμμάτων.
Ένας τρόπος που δοκιμάστηκε για την αντιμετώπιση της ασχήμιας του θεάματος των απορριμμάτων και των οσμών ήταν αυτή των επιχωματώσεων των χωματερών και το χτίσιμο κτισμάτων επάνω τους. Η δημιουργία όμως μεθανίου και η μετακίνησή του προς τα επάνω δημιούργησε φαινόμενα μετατόπισης των κτισμάτων αυτών.
Ένας άλλος τρόπος που δοκιμάστηκε για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι η αποτέφρωση. Πολλές φορές προβάλλεται και το όφελος της παραγωγής ενέργειας και θέρμανσης απ’ την καύση. Κι αυτός ο τρόπος όμως έχει αρκετά προβλήματα. Με την καύση έχουμε μόλυνση της ατμόσφαιρας με καπνό που περιέχει τοξικές, καρκινογόνες ουσίες ακόμα κι αν παρθούν όλες οι απαραίτητες προφυλάξεις. Επίσης, έχουμε σαν κατάλοιπο της καύσης την στάχτη που κι αυτή κάπου θα πρέπει να την αφήσουμε.

Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, χρειάζεται η χάραξη μίας στρατηγικής που θ’ αντιμετωπίζει τα σκουπίδια σαν ένα πολύτιμο πόρο, που η σωστή αξιοποίησή του μπορεί να αποφέρει πολλαπλά οφέλη. Η στρατηγική αυτή προτείνει 3 λύσεις αντιμετώπισης του προβλήματος.

1. Ανακύκλωση. Εδώ βρίσκεται το πιο ελπιδοφόρο μέσο αντιμετώπισης του προβλήματος μέχρι τώρα. Ανακύκλωση είναι η διαδικασία μέσα απ’ την οποία μπορούμε να πετύχουμε την επαναχρησιμοποίηση υλικών όπως το γυαλί, χαρτί, πλαστικό, αλουμίνιο, μέταλλο, πλαστικό, ξύλο, μπαταρίες, ηλεκτρικές & ηλεκτρονικές συσκευές, σκυρόδεμα μέχρι ολόκληρα άρματα μάχης, τραίνα & πλοία. Πολλές φορές το ανακυκλώσιμο υλικό έχει την ίδια μορφή, για παράδειγμα γυάλινες φιάλες μπορούν να γίνουν πάλι γυάλινες φιάλες και άλλες φορές διαφορετική. Σήμερα, οι επιχειρήσεις στην Ε.Ε. υποχρεούνται ν’ ανακυκλώνουν το 56% τουλάχιστον των συσκευασιών τους και μόνο στις ΗΠΑ η βιομηχανία της ανακύκλωσης απασχολεί 1,1 εκ. υπαλλήλους σε 5.600 επιχειρήσεις. Τα περισσότερα από τα σκουπίδια που παράγουμε ανακυκλώνονται. Με την ανακύκλωση κερδίζουμε περιορισμό στην παραγωγή πρώτων υλών και καθυστερούμε την εξάντληση πολύτιμων πόρων, περιορισμό στις εισαγωγές πρώτων υλών, λιγότερη ενέργεια για την παραγωγή υλικού, με τ’ ανάλογα οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη. Για την επιτυχία της ανακύκλωσης χρειάζεται η ευθύνη του παραγωγού για το προϊόν που παράγει, η διαδικασία συλλογής, αποθήκευσης και επεξεργασίας του ανακυκλώσιμου υλικού και πάνω απ’ όλα, η συνείδηση του πολίτη για την διαλογή στην πηγή του ανακυκλώσιμου υλικού.
2. Επανάχρηση. Αυτή η λύση δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα είδη των αποβλήτων και δεν είναι άλλο από την επαναχρησιμοποίηση του υλικού. Με την επαναχρησιμοποίηση τ’ απόβλητα δεν απορρίπτονται αλλά επαναχρησιμοποιούνται, δίνοντάς μας έτσι εκτός από περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά οφέλη λόγο της χρησιμοποίησης του υλικού από πολίτες που δεν έχουν αγοραστική δυνατότητα.
3. Η πρόληψη. Αυτή είναι η καλύτερη λύση για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Τα καλύτερα απόβλητα είναι αυτά που δεν έχουν παραχθεί. Με τον τρόπο αυτό, προλαμβάνουμε την παραγωγή αποβλήτων. Σιγά-σιγά αποκτά έδαφος στο σχεδιασμό για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Παραδείγματα εφαρμογής είναι η κομποστοποίηση, η αποφυγή εκτύπωσης αρχείων μας και η διατήρησή τους σε ηλεκτρονική μορφή κ.α.

Αυτά τα 3 μαζί, μας δίνουν το τρίπτυχο της αντιμετώπισης του προβλήματος στο μέτρο του δυνατού πάντα: Reduce – Reuse – Recycle (Μείωση – Επαναχρησιμοποίηση – Ανακύκλωση).

Για να πετύχουμε μείωση θα πρέπει ν’ αποφύγουμε τις σπατάλες, την αγορά προϊόντων με πολλή συσκευασία. Για την επαναχρησιμοποίηση, δεν έχουμε παρά να σκεφτούμε την επισκευή και την επιδιόρθωση αντί της απόρριψης, την δωρεά, να βρούμε νέα χρήση για ένα προϊόν πριν το πετάξουμε, την αγορά προϊόντων από ανακυκλωμένες πρώτες ύλες.

Με την ανακύκλωση ακολουθούμε τα διδάγματα της φύσης. Αν παρατηρήσουμε τι συμβαίνει στη φύση, θα δούμε πως αυτό που θεωρείται απόβλητο, αποτελεί χρήσιμη πρώτη ύλη για κάποιον οργανισμό και μ’ αυτό τον τρόπο γίνεται επαναχρησιμοποίηση μη επιτρέποντας να πάει κάτι χαμένο. Τα οφέλη δεν είναι μόνο η μείωση των απορριμμάτων.
Εξοικονόμηση ενέργειας. Έχει υπολογιστεί πως με την ανακύκλωση και ανάλογα με το τι είδος χαρτιού ανακυκλώνουμε και τι είδος παράγουμε, χρειαζόμαστε από 23-77% λιγότερη ενέργεια. Για το δε αλουμίνιο, η μείωση της ενέργειας αγγίζει το 95%.
Εξοικονομούμε πρώτες ύλες έχοντας και οικονομικά οφέλη απ’ την μείωση των εισαγωγών των πρώτων υλών
Μειώνουμε τον όγκο των απορριμμάτων που καταλήγουν στις χωματερές

Εμείς, στην ΚΟΙΝ.Σ..ΕΠ “Ανακυκλώνω στην πηγή” θέλουμε να δώσουμε και κάποιες άλλες διαστάσεις.
Να “ενεργοποιήσουμε” τον πολίτη μέσα απ’ τη διαδικασία της διαλογής στην πηγή. Η διαλογή του ανακυκλώσιμου υλικού γίνεται απ’ τον ίδιο που παράγει τ’ απορρίμματα, στην “πηγή” που αυτά παράγονται, και έτσι είναι πιο εύκολη η αποκομιδή τους, η δεματοποίησης τους και προώθησή τους στα εργοστάσια επεξεργασίας. Έχουμε παρατηρήσει ότι το ποσοστό του υλικού που προωθείται απ’ εμάς στα εργοστάσια επεξεργασίας αγγίζει το 98% του υλικού που συλλέγουμε. Αν οργανωθεί σωστά και ένα δίκτυο επαναχρησιμοποίησης, τότε θα φτάσουμε το 99,5%
Να συμβάλλουμε στην καλλιέργεια μιας οικολογικής κουλτούρας & συνείδησης μέσα απ’ την ενεργή συμμετοχή του πολίτη στη λειτουργία της ΚΟΙΝ.Σ..ΕΠ σαν μέλος ή σαν εθελοντής.
Να δείξουμε πως υπάρχει και “άλλος δρόμος” οργάνωσης και λειτουργίας μίας κοινωνίας, αυτός των κοινωνικών συνεταιρισμών, μέσα απ’ τον οποίο μπορούμε εμείς να λειτουργήσουμε τέτοιες επιχειρήσεις, δημιουργώντας θέσεις εργασίας και να ωφελείται το κοινωνικό σύνολο κοινωνικοποιώντας τα κέρδη αντί αυτά να “ιδιωτικοποιούνται”.
Οι πολίτες, όσο πιο ενεργοί και καλά πληροφορημένοι είναι, τόσο πιο αποτελεσματικοί υπερασπιστές του κοινωνικού συμφέροντος γίνονται.

Α.Β.
Πηγές:
greendot.com.cy
http://www.wasteonline.org.uk/resources/InformationSheets/HistoryofWaste.htm#1
http://www.reallyrubbishcampaign.com/secondary/recycling-history
http://www.recyclingcenters.org/history_of_recycling.php
Οικοενέργεια
Ελληνικός οργανισμός ανακύκλωσης
Διαπολιτισμικό Ινστιτούτο Αλληλεγγύης «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΑΙ»